Natuurlijke anticonceptie: methoden, vruchtbare dagen en risico’s
Op sociale media wordt steeds vaker natuurlijke anticonceptie benoemd om zwangerschap te voorkomen. De meest genoemde reden hiervoor is het niet gebruiken van hormonen. Hoewel deze aanpak voor sommigen aantrekkelijk klinkt, is het belangrijk om te weten dat natuurlijke anticonceptie doorgaans minder betrouwbaar is dan moderne voorbehoedmiddelen.
Er zijn verschillende natuurlijke methoden om een zwangerschap te proberen te voorkomen, maar hun betrouwbaarheid is over het algemeen aanzienlijk lager dan die van medische anticonceptiemiddelen zoals de pil, een spiraal of condooms. Deze methoden vereisen een nauwkeurige monitoring van de menstruatiecyclus en een hoge mate van discipline tijdens seksueel contact. Zelfs bij zorgvuldig gebruik blijft er een grotere kans op een onbedoelde zwangerschap.
In dit artikel lees je welke natuurlijke anticonceptiemethoden er zijn, hoe ze werken en welke risico’s eraan verbonden zijn. Zo kun je een weloverwogen keuze maken die past bij jouw situatie en kinderwens.
Wat is natuurlijke anticonceptie?
Natuurlijke anticonceptie is een verzamelnaam voor methoden waarbij je een zwangerschap probeert te voorkomen zonder hormonen of hulpmiddelen. Deze aanpak is gebaseerd op het herkennen van je vruchtbare periode binnen de menstruatiecyclus. Op de dagen dat je zwanger kunt worden, vermijd je penis-in-vagina seks of gebruik je een barrièremiddel, zoals een condoom.
Vruchtbare dagen berekenen: wanneer is je vruchtbare periode?
Om te begrijpen hoe natuurlijke anticonceptie werkt, is het belangrijk om te weten wanneer je vruchtbaar bent. Ongeveer één keer per maand komt er een eicel vrij uit de eierstok; dit heet de eisprong (ovulatie). Je kunt zwanger worden vanaf ongeveer 7 dagen vóór de eisprong tot 2 dagen erna. In deze periode kan een zaadcel de eicel bevruchten. Omdat de meeste vrouwen hun eisprong niet voelen aankomen, vraagt dit om een nauwkeurige observatie van lichamelijke signalen en een consequente registratie van de cyclus.
Hoe werkt natuurlijke anticonceptie?
Bij natuurlijke anticonceptie voorspel je jouw vruchtbare dagen en voorkom je dat er sperma in de vagina komt. Er bestaan verschillende methoden om deze vruchtbare dagen te voorspellen. Zo kun je je menstruatie bijhouden op een kalender of in een app, dagelijks je basale lichaamstemperatuur meten of veranderingen in vaginale afscheiding observeren. Sommige mensen combineren meerdere methoden om een beter beeld te krijgen van hun cyclus.
Het is belangrijk om te weten dat natuurlijke anticonceptie alleen geschikt is voor mensen die een eventuele zwangerschap acceptabel vinden. De kans op een ongewenste zwangerschap is namelijk hoger bij natuurlijk anticonceptie. De methoden werken alleen goed wanneer ze zeer precies worden uitgevoerd. Factoren zoals stress, ziekte, medicijngebruik, onregelmatig slapen of een wisselende cyclus de eisprong kunnen beïnvloeden. Zelfs bij zorgvuldig gebruik blijft de kans op zwangerschap groter dan bij de meeste andere voorbehoedmiddelen.
Voordelen van natuurlijke anticonceptie
Sommige vrouwen zien het als voordeel dat natuurlijke anticonceptie geen hormonen bevat. Het is echter wel belangrijk om de risico’s goed te kennen. Natuurlijke anticonceptie vereist dagelijks aandacht en discipline. Daarnaast kan stress, ziekte of weinig slaap je cyclus sterk beïnvloeden. De kans op zwangerschap is dan ook aanzienlijk groter dan bij veel andere middelen. Wil je geen hormonen gebruiken, maar wel een betrouwbare bescherming tegen anticonceptie? Dan is een hormoonvrije spiraal (koperspiraal) een aanzienlijk veiliger alternatief.
Voor wie is natuurlijke anticonceptie geschikt?
Natuurlijke anticonceptie is niet voor iedereen een goede keuze. Omdat deze methoden minder betrouwbaar zijn en veel discipline vragen, zijn ze vooral geschikt voor mensen die een eventuele zwangerschap acceptabel vinden. In de volgende situaties raden wij een natuurlijke methode af:
- Je wilt zeker weten dat je niet zwanger wordt.
- Je hebt een onregelmatig dagritme/leefpatroon, bijvoorbeeld door wisselende werktijden of slaappatronen, waardoor het lastig is je cyclus nauwkeurig bij te houden.
- Je hebt een onregelmatige cyclus, waardoor het voorspellen van de eisprong moeilijker wordt.
- Je gebruikt bepaalde medicijnen die schadelijk kunnen zijn tijdens een zwangerschap.
- Je gebruikt regelmatig alcohol of drugs, wat het consequent volgen van de methode kan bemoeilijken.
- Je kunt niet goed overleggen met je partner over hoe jullie een zwangerschap willen voorkomen, bijvoorbeeld door geen seks te hebben op vruchtbare dagen of een condoom te gebruiken
Zelfs wanneer je normaal gesproken een natuurlijke methode gebruikt, zijn er momenten waarop deze minder betrouwbaar is. Bijvoorbeeld wanneer je langdurig stress hebt, slecht slaapt of ziek bent. Ook medicijnen, intensieve lichamelijke belasting of medische behandelingen kunnen je cyclus beïnvloeden, waardoor de eisprong eerder of later plaatsvindt dan verwacht. In zulke periodes is het verstandig om tijdelijk een ander voorbehoedmiddel te gebruiken, zoals de pil of een condoom.
Verschillende methoden om zwangerschap te voorkomen
Periodieke onthouding/ Vruchtbaarheidsbewustzijnsmethoden
Bij periodieke onthouding wordt het moment van de eisprong (ovulatie) voorspeld en heeft men op de vruchtbare dagen (ongeveer 9 dagen per cyclus) geen penis-in-vagina seks, of gebruikt men een barrièremiddel zoals een condoom. Methoden om de vruchtbare dagen te bepalen zijn onder andere:
Kalendermethode (ritmemethode / natural family planning)
De kalendermethode, ook wel de ritmemethode genoemd, is een natuurlijke manier om een zwangerschap te proberen te voorkomen. Hierbij houd je gedurende langere tijd je menstruatiecyclus bij om te berekenen op welke dagen je vruchtbaar bent. Het idee is dat je tijdens deze vruchtbare periode geen penis-in-vagina seks hebt of een barrièremiddel, zoals een condoom, gebruikt.
Baarmoederhalsslijmmethode (ovulatiemethode): veranderingen in vaginale afscheiding herkennen
De baarmoederhalsslijmmethode is een natuurlijke anticonceptiemethode waarbij je veranderingen in je vaginale afscheiding observeert om te bepalen wanneer je vruchtbaar bent. Door dagelijks te letten op de hoeveelheid en structuur van het slijm dat uit de baarmoederhals komt, kun je inschatten wanneer de eisprong nadert. Op vruchtbare dagen vermijd je penis-in-vagina seks of gebruik je een barrièremiddel, zoals een condoom.
Basale lichaamstemperatuurmethode: temperatuur meten als anticonceptie
De basale lichaamstemperatuurmethode is een natuurlijke manier om je vruchtbare dagen te herkennen door dagelijks je lichaamstemperatuur in rust te meten. Deze temperatuur neem je direct na het wakker worden op, nog vóórdat je opstaat of beweegt. Na de eisprong stijgt je temperatuur namelijk licht onder invloed van het hormoon progesteron.
Symptothermale methode (bijvoorbeeld Sensiplan)
De symptothermale methode is een natuurlijke en hormoonvrije vorm van anticonceptie waarbij je meerdere lichaamssignalen combineert om te bepalen wanneer je vruchtbaar bent. Door dagelijks zowel je basale lichaamstemperatuur als veranderingen in het baarmoederhalsslijm te volgen, krijg je een nauwkeuriger beeld van je menstruatiecyclus dan wanneer je slechts één methode gebruikt.
Coïtus interruptus (terugtrekmethode)
De man trekt de penis uit de vagina voordat hij klaarkomt (ejaculatie). Deze methode is riskant omdat er al zaadcellen in het voorvocht aanwezig kunnen zijn en het moeilijk is om het juiste moment aan te voelen. Terugtrekken vóór zaadlozing is geen effectieve manier om zwangerschap te voorkomen en raden wij af!
Lactatie-amenorroe methode (LAM)
Deze methode kan direct na de bevalling worden gebruikt, waarbij borstvoeding de ovulatie tijdelijk onderdrukt. Het is alleen effectief onder strikte voorwaarden (volledige borstvoeding, baby jonger dan 6 maanden, en de menstruatie moet nog uitblijven). Bij de lactatie-amenorroe-methode moet je je baby borstvoeding geven:
- minstens elke 4 uur gedurende de dag
- minstens elke 6 uur gedurende de nacht
Deze methode werkt alleen gedurende de eerste 6 maanden na de bevalling en je moet er zo snel mogelijk na de geboorte van je baby mee beginnen. Het werkt niet als je ongesteld bent, of als je je baby flesvoeding of vast voedsel geeft. Het afkolven van moedermelk is mogelijk minder effectief, maar hierover is weinig onderzoek gedaan.
Hoe betrouwbaar is natuurlijke anticonceptie?
De betrouwbaarheid van natuurlijke anticonceptie verschilt sterk per methode en hangt grotendeels af van hoe nauwkeurig je deze toepast. Over het algemeen zijn natuurlijke methoden minder betrouwbaar dan andere voorbehoedmiddelen, zoals de pil of een spiraal. In onze praktijk zien wij regelmatig cliënten die ondanks het gebruik van een natuurlijke methode toch zwanger zijn geworden.
Vruchtbaarheidsbewustzijnsmethoden kunnen bij perfect gebruik ongeveer 91% tot 99% effectief zijn. Dit betekent dat ze alleen goed werken wanneer je je cyclus zeer zorgvuldig bijhoudt en op vruchtbare dagen geen onbeschermde seks hebt. In de praktijk blijkt dit echter lastig vol te houden. Bij typisch gebruik is de betrouwbaarheid ongeveer 76%, oftewel: 24 van de 100 vrouwen raken binnen een jaar zwanger.
Zelfs wanneer de methode heel precies wordt gevolgd, is de schatting dat meer dan 5 van de 100 vrouwen alsnog zwanger worden. Dat is aanzienlijk vaker dan bij bijvoorbeeld de pil of een spiraal.
Een uitzondering is de lactatie-amenorroe-methode (LAM). Wanneer je volledig borstvoeding geeft, je baby jonger is dan 6 maanden en je nog niet ongesteld bent geweest, is deze methode meer dan 99% effectief. Worden de voorwaarden niet strikt nageleefd, dan neemt de betrouwbaarheid snel af en kunnen ongeveer 2 op de 100 vrouwen binnen 6 maanden opnieuw zwanger raken.
De effectiviteit van natuurlijke anticonceptie staat of valt dus met nauwkeurige observatie, discipline en een regelmatige cyclus. Factoren zoals stress, ziekte, medicatie of slaaptekort kunnen de eisprong beïnvloeden en daarmee de kans op een onbedoelde zwangerschap vergroten.
Wil je zo zeker mogelijk voorkomen dat je zwanger wordt? Kies dan voor een betrouwbaarder voorbehoedmiddel, zoals de pil of een spiraal. Gebruik je liever geen hormonen, dan is het hormoonvrije spiraal een zeer effectief alternatief.
Natuurlijke anticonceptie vs hormonale anticonceptie
| Onderwerp | Natuurlijke anticonceptie | Hormonale anticonceptie |
| Werking | Je bepaalt je vruchtbare dagen door je cyclus te volgen en vermijdt onbeschermde seks in deze periode. | Hormonen voorkomen de eisprong, maken het baarmoederslijmvlies minder geschikt voor innesteling en verdikken het slijm in de baarmoederhals. |
| Betrouwbaarheid | Minder betrouwbaar. Bij typisch gebruik raakt een groter percentage vrouwen zwanger. | Zeer betrouwbaar bij correct gebruik. De kans op zwangerschap is klein. |
| Gebruik van hormonen | Geen hormonen nodig. | Bevat synthetische hormonen |
| Bijwerkingen | Geen hormonale bijwerkingen. Wel kan het stress geven door de noodzaak om de cyclus nauwkeurig te volgen. | Mogelijke bijwerkingen zijn bijvoorbeeld stemmingswisselingen, hoofdpijn, gevoelige borsten of doorbraakbloedingen. |
| Gebruiksgemak | Vereist dagelijkse aandacht, discipline en een regelmatige cyclus. | Vaak eenvoudiger in gebruik, afhankelijk van het middel (bijvoorbeeld dagelijks een pil of een spiraal voor meerdere jaren). |
| Invloed van leefstijl | Grote invloed. Stress, ziekte, medicatie en onregelmatig slapen kunnen de eisprong verschuiven. | Minder afhankelijk van leefstijl. |
| Bescherming tegen soa’s | Nee, alleen een condoom beschermt tegen soa’s. | Nee, alleen een condoom beschermt tegen soa’s. |
| Geschikt voor wie? | Vooral voor mensen die een eventuele zwangerschap acceptabel vinden. | Geschikt voor mensen die zo zeker mogelijk een zwangerschap willen voorkomen. |
Waarschuwing!
Natuurlijke anticonceptiemethoden beschermen niet tegen seksueel overdraagbare aandoeningen (soa’s). Wil je jezelf en je partner hiertegen beschermen, gebruik dan altijd een condoom.
Daarnaast vraagt natuurlijke anticonceptie om goede communicatie met je partner. Bespreek samen hoe jullie omgaan met vruchtbare dagen en wat jullie zouden doen als er toch een zwangerschap ontstaat. Deze methoden zijn vooral geschikt voor mensen die een mogelijke zwangerschap acceptabel vinden en bereid zijn de methode zeer consequent toe te passen.
Twijfel je of natuurlijke anticonceptie voldoende zekerheid biedt? Laat je dan goed informeren over andere voorbehoedmiddelen die beter aansluiten bij jouw situatie.
Advies afspraak over anticonceptie gebruik bij Carmenta Verloskundigen
Het kiezen van een anticonceptiemethode is persoonlijk en hangt af van je gezondheid, levensstijl, kinderwens en behoefte aan zekerheid. Wat voor de één goed werkt, hoeft niet automatisch de beste keuze voor jou te zijn.
Wil je betrouwbaar voorkomen dat je zwanger wordt, of twijfel je welke methode het beste bij je past? Maak dan een afspraak voor een anticonceptieconsult. Tijdens dit gesprek nemen we rustig alle mogelijkheden met je door zodat je een weloverwogen keuze kunt maken.
Meer weten over...
